Dolina jorgovana: romantičan deo naše istorije

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Dolina jorgovana je naziv za deo u dolini reke Ibar. Ibar je reka koja nastaje na planini Hajla u Crnoj Gori i pripada crnomorskom slivu. Teče prema istoku, zatim od Kosovske Mitrovice teče prema severu. Protiče kroz Rašku i nakon toka od 272 km uliva se u Zapadnu Moravu, nedaleko od Kraljeva.

Za dolinu ove reke vezuje se jedna, pomalo, romantična priča. Naime, Uroš I je naredio da se dolinom reke posade jorgovani pretežno bele boje, kako bi na lep način dočekao francusku princezu, a kasnije srpsku kraljicu Jelenu Anžujsku. On je želeo da francusku princezu ovaj deo podseća na njenu rodnu Provansu.

Ako krenete dolinom jorgovana, možete posetiti neke od značajnih srednjevekovnih spomenika, velike istorijske i umetničke vrednosti.

Manastir Žiča

Manastir Žiča se nalazi nedaleko od Kraljeva, na putu za Matarušku Banju. Zadužbina je Svetog Save i njegovog brata Stefana Prvovenčanog i datira iz XIII veka. Nakon što je 1219. godine Sveti Sava proglašen za prvog srpskog arhiepiskopa i u Nikeji dobio Akt o autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve, Žiča dobija na značaju. Tada je, još nedovršeni manastir, Sveti Sava odabrao za sedište Srpske pravoslavne crkve. Manastir je izgrađen u raškom stilu, koji je bio rasprostranjen tokom XII i XIII veka. Crkva Svetog Spasa zauzima centralno mesto u porti, a njena crvena boja se jasno uočava iz daljine. Crkva je jednobrodna bazilika, produžena je pripratom na zapadnoj strani koja je, najverovatnije, izgrađena 30-ih godina XIII veka i ima spratnu konstrukciju. Na istočnoj strani se nalazi oltarski prostor, dok se sa severne i južne strane nalaze paraklisi.

Dolina jorgovana

Osim crkve, manastirski kompleks obuhvata i krstionicu, episkopski konak (izgrađen 1935., uništen tokom Drugog svetskog rata, a obnovljen 1965. godine), kao i crkvu Svetih apostola Petra i Pavla. Manastir danas malo podseća na onaj iz XIII veka, jer je tokom svoje istorije imao mnogo teških dana. Najteža razaranja su bila tokom II svetskog rata, kada su nemački vojnici spalili sve što je bilo manastirsko. Zbog brojnih stradanja i živopis crkve je u velikoj meri oštećen. U priprati se nalaze replike najznačajnijih fresaka iz srpskih manastira, dok je sprat zatvoren za turističke posete i tu se nalaze freske iz drugog vremenskog perioda (1233/4. godina). Godine 1979. je zaštićen kao spomenik kulture od izuzetnog značaja. O manastiru ću vam detaljnije pisati u narednom periodu.

Krstionica

Maglič

Na 22 km od manastira Žiča, na najlepšem mestu u dolini jorgovana, nalazi se srednjovekovni grad Maglič. Podignut je na teško pristupačnom mestu, 150 m više u odnosu na tok reke Ibar. Ne zna se pouzdano kada je izgrađen, ali se pretpostavlja da potiče iz XIV veka. Prema jednoj legendi, grad je izgradila prokleta Jerina (žena despota Đurađa Brankovića), zbog čega se često naziva i Jerinin grad. Ima 7 kula koje su dobro očuvane, a prema načinu izgradnje ubraja se u tipične vojne građevine srednjovekovne Srbije. Zaštićen je kao spomenik kulture od izuzetnog značaja. Do same tvrđave vodi uređena staza, ali je problem doći do te staze. U junu ove godine, građevinska inspekcija Grada Kraljeva je zatvorila most koji vodi preko reke Ibar zbog bezbednosti. Most je u veoma lošem stanju, zbog čega je prelaz preko reke otežan.

Ukoliko imate sreće, pa se nađe neko da vas preveze preko reke, trebaće vam dosta snage da stignete do samog vrha. Pogled sa tvrđave je neponovljiv i u potpunosti se isplati sav napor koji uložite dok dođete do vrha.

Dolina jorgovana

Ako se umorite nakon obilaska tvrđave, preporučujem vam restoran Jerinin grad koji se nalazi u podnožju tvrđave (u pravcu prema Raškoj). U restoranu se možete osvežiti, popiti kafu i ručati po veoma povoljnim cenama. Domaća kafa je 50 dinara, velika porcija čorbe 140 dinara, pečurke na žaru 150 dinara, a povoljni su i specijaliteti sa roštilja (od 300 dinara pa naviše, zavisno od jela).

Manastir Studenica

Sledeće mesto koje obavezno morate posetiti, ako prolazite ovim putem, jeste manastir Studenica. Kako bi došli do manastira, potrebno je da u mestu Ušće skrenete desno. Nakon 11.5 km od doline Ibra, dolazite pred manastir. Zadužbina je Stefana Nemanje, podignut je u poslednjim decenijama XII veka, takođe, u raškom stilu. Centralno mesto zauzima Bogorodičina crkva, izgrađena od belog radočelog mermera. Predstavlja vrhunac raškog stila, a Stefan Nemanja ju je podigao kao grobnu crkvu.

Osim pomenute crkve, manastirski kompleks obuhvata i Kraljevu crkvu (crkva Joakima i Ane), ckrvu Svetog Nikole (Nikoljača), biblioteku, kao i temelje starih konaka i temelje crkve Svetog Jovana. Sve ove građevine se nalaze unutar moćnih zidina, koje imaju gotovo savršen krug. Kao i Žiča, Studenica je imala teških dana, nekoliko puta je stradala, a značajnu obnovu je doživela 1569. godine, kada su urađene nove freske. Razliku između fresaka iz XIII i XVI veka je moguće veoma lako uočiti: prvobitne freske su rađene na vizantijsko plavoj podlozi sa zlatnim slovima, dok su freske iz XVI veka urađene na tamnijoj pozadini sa belim slovima. Inače, vizantijsko plava boja je u to vreme bila veoma skupa, kažu da je litar ove boje je koštao kao 1 kg zlata.

Bogorodičina crkva

Veoma su vredni i portali, ukupno ih ima tri: sa severne strane, sa južne strane i portal na prelazu iz spoljašne u unutrašnju pripratu kao najlepši portal u Evropi. Ovi portali se odlikuju sa mnogo detalja, jedino na severnom portalu nema detalja jer tom stranom sunce ne prolazi. Jedino što se jasno uočava jeste studenički krst, koji ima oblik sidra i prepoznaje se kao simbol nade. Posebnu vrednost predstavlja studenička trifora, koja se nalazi sa oltarske strane.

Za turističke posete je obavezna najava. Detaljnije o najavi grupe, možete pronaći na sledećem linku.

Manastir Gradac

Još jedan veoma značajan i vredan manastir jeste manastir Gradac. Ne znamo pouzdano kada je manastir izgrađen, jer osnivačka povelja nije sačuvana. Prve podatke o manastiru nalazimo u drugoj deceniji XIV veka u povelji Danila II. Zna se da je manastir zadužbina Jelene Anžujske i njenog supruga Uroša I. U porti se nalaze dve crkve: manja i starija je posvećena Svetom Nikoli, a dok je veća crkva posvećena Presvetoj Bogorodici. Ovaj manastir pomalo podseća na manastire srednje Italije, zbog čega se pretpostavlja da su graditelji dolazili iz primorja. Za svoju zadužbinu, Jelena Anžujska je odabrala najbolje umetnike. Freskoslikarstvo je i velikoj meri oštećeno, jer je manastir dugo vremena bio napušten.

Pogledajte sve tekstove iz rubrike Upoznaj Srbiju, svakog dana se družimo na mom instagram profilu! Sve podatke sam dobio pri polaganju stručnog ispita za licencu turističkog vodiča.