Pečuj (I deo): u svet na velika vrata

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

U jugozapadnim delovima Mađarske se nalazi prelep gradić Pečuj (Pecs). Malo je poznato na našem turističkom tržištu da je ovo grad prelepe arhitekture, bogate istorije i gostoljubivih domaćina. Kako je najbolje doći do grada možete pročitati ovde. Budući da je grad veoma bogat i raznovrsan, u narednih nekoliko nedelja ću vam doneti sve zanimljivosti i atrakcije koje treba posetiti u ovom gradu. Pečuj je danas peti po veličini grad u Mađarskoj, zahvata pogršinu od 162 km2 i ima 144.675 stanovnika (popis iz 2011. godine).

Pečuj

Istorija Pečuja

Pečuj je grad dugog kontinuiteta, smatra se da je prostor današnjeg grada naseljen bio još u doba praistorije. U drugom veku dolaze Rimljani koji su zatekli Keltsko stanovništvo, a veruje se da je prvi naziv (Sopianae) upravo keltskog porekla. Rimljani ubrzo počinju da grade logor i u narednim godinama su osnovali pet bazilika, po čemu je grad i dobio latinski naziv – Quinque Basilicae.

Ostaci iz rimskog perioda i danas su vidljivi na pojedinim lokacijama u gradu. Propašću rimskog carstva ove krajeve naseljavaju Sloveni i Avari, zatim je tokom VIII veka pripadao državi Karla Velikog, nakon toga priapda Velikoj Moravskoj, a tek na prelazu iz IX u X vek ga osvajaju Mađari. Nakon toga postaje središte kulture i vlasti, a u XIV veku se u gradu osniva Pečujski univerzitet, najstariji na tlu današnje Mađarske. Današnji naziv je dobio je tokom XIII veka, kada se spominje u dokumentima pod imenom Pechyut (Pechy + ut) i u prevodu znači pet dimnjaka.

Za Pečuj se vezuje i čuvena Mohačka bitka, koja se odigrala u blizini grada 29. avgusta 1526. godine. Mađarska vojska bila je predvođena Lajošem II, a osmanska vojska je bila predvođena Sulejmanom Veličanstvenim. Pobedu u ovom sukobu je odnela je osmanska vojska.

Razvoj grada

Intenzivniji razvoj grada započeo je u XVIII veku, tada je i dobio staro gradsko jezgro u stilu baroka. Tokom XIX veka započinje nagla industrijalizacija grada, ali je ona prekinuta revolucijom 1848/1849. godine. Grad nije značajnije stradao tokom revolucije, iako je ona znatno potresla tokom dve godine habzburšku monarhiju. Revolucija je izbila jer se buržoazija iz grada pobunila protiv buržoazije na selu, jer su smatrali da ubiru veći deo njihovih prihoda. Kmetovi su tu situaciju iskoristili kako bi učvrstili svoj položaj i kako bi se izborili za svoja prava.

Nakon završene revolucije, industrijski razvoj se nastavlja, a veliki značaj za grad je imala 1867. godina kada do Pečuja dolazi i prva železnica i povezuje ga sa Mohačom, a 1913. godine kroz grad prolazi i prvi tramvaj. Nakon Prvog svetskog rata ova oblast se nalazila pod vlašću Srbije, ali je Trijanonskim sporazumom 1920. godine vraćena Mađarskoj. Poslednji trzaj otpora je bilo stvaranje Baranjske Republike 1921. godine. Ova država je simbolično osnovana i trajala je svega 5 dana, od nedelje do petka. Drugi svetski rat nije doneo veća razarenja grada, iako se dosta borbi odvijalo u okolini.

U svet na velika vrata

Zahvaljujući Žolnai keramici, Pečuj na velika vrata ulazi na svetsku scenu. Godine 1853. Mikloš Žolnai osniva fabriku koja se bavila proizvodnjom umetničkih predmeta od gline i keramike. Narednih nekoliko godina fabrika je radila veoma dobro, ostvarivala je dobre rezultate, ali to nije trajalo dugo. Već posle 10 godina fabrika dolazi do ruba bankrota, kada se u posao uključuje Vilmoš Žolnai – Miklošov sin. On je ubrzo postavljen na mesto direktora. Radio je na istraživanju i pronalasku patenta koji će fabriku vratiti na put slave. Tako je ubrzo pronašao eosin – čuveni premaz, odnosno glazuju po kome je Žolnai keramika postala poznata. Ne samo da je fabriku vratio na put slave, već je učinio poznatom u celom svetu. Već 1873. godine je keramika počela da privlači pažnju posetilaca kada je bila izložena na Svetskoj izložbi, a kasnije u Parizu dobija i Grand Prix nagradu.

Mnoge arhitekte su ovu Žolnai keramiku koristile za dekorisanje zgrada, naročito u periodu mađarske secesije. Žolnai keramikom je obložena Zgrada mađarskog parlamenta, Muzej primenjenih umetnosti i Geološki institut – sve tri građevine nalaze se u glavnom gradu Mađarske, u Budimpešti. Žolnai keramika nije nepoznata ni u Srbiji, našla je svoje mesto i na Rajhlovoj palati i Gradskoj kući u Subotici. Zatim je možete uočiti na Katedrali Ime Marijino u Novom Sadu, kao i hotelu Moskva u Beogradu.

Žolnai fontana

Fontana Žolnai se nalazi na Sešenji trgu u Pečuju. Ovu fontanu gradu je poklonio Mikloš Žolnai početkom XX veka, ali je fontana počela da radi tek 1930. godine. Iako je veoma stara, fontana izgleda potpuno novo zahvaljujući eosinu.

Jasno se vidi da je ova keramika zbog eosina veoma otporna na sve vremenske uslove Eosin je reč grčkog porekla, potiče od reči eos što znači svetlost zore. Proces kako se ovaj premaz dobija čuva se kao najveća tajna i smatra se da recept još nikome nije poveren. Postoji jedna legenda kada je u pitanju tajni recept dobijanja eosina. Nakon smrti Mikloša, njegovi radnici su mu podigli mauzolej, a na grobnici je taj recept ispisan, ali se ne može videti. Legenda kaže da će jednog dana, koji mora biti u decembru, sunčevi zraci pasti na grobnicu gde će biti prikazan recept. Da li se radi samo o legendi ili je istinita priča, ostavićemo da nam vreme pokaže.

Izvori:
zsolnay.hu – zvanični sajt fabrike Žolnai